Trong kỷ nguyên số, khi trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đang thay đổi từng ngành nghề, giáo dục STEM/STEAM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học, Nghệ thuật) được xem là con đường tất yếu để giúp học sinh Việt Nam không chỉ sử dụng công nghệ mà còn sáng tạo và làm chủ nó. Đảng và Nhà nước ta luôn coi giáo dục, khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu, và những năm gần đây, các chính sách đã tạo điều kiện thuận lợi cho STEM/STEAM phát triển trong trường phổ thông.
Cơ hội từ chính sách đến thực tiễn
Nhờ các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 71-NQ/TW và Nghị quyết 57-NQ/TW, giáo dục STEM được xác định là chiến lược quốc gia. Nhờ đó, nhiều trường học đã tổ chức Ngày hội STEM, cuộc thi Robotics, khoa học kỹ thuật, thu hút đông đảo học sinh tham gia. Theo thống kê năm học 2022-2023, cả nước có hơn 75.000 bài dạy STEM được triển khai ở các trường trung học. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy STEM/STEAM đang dần trở thành điểm sáng trong đổi mới giáo dục.
Thách thức cần vượt qua
Dù tiềm năng lớn, giáo dục STEM vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều trường thiếu phòng thí nghiệm, thiết bị cảm biến, robot, phần mềm lập trình. Giáo viên còn lúng túng trong thiết kế bài giảng, thiếu tài liệu hỗ trợ. Hệ thống đánh giá hiện tại chủ yếu dựa vào điểm số lý thuyết, chưa đo lường được kỹ năng thực hành và sáng tạo của học sinh.
Giải pháp phát triển bền vững
Theo các chuyên gia, để STEM/STEAM thực sự hiệu quả, cần phát triển đồng bộ trên 5 trụ cột:
- Hạ tầng kỹ thuật: Đầu tư phòng thí nghiệm hiện đại, thiết bị mô phỏng, phần mềm học tập số.
- Chương trình giảng dạy: Linh hoạt, cập nhật liên tục theo thực tiễn và xu hướng công nghệ.
- Đội ngũ giáo viên: Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng thiết kế bài học STEM, tổ chức hoạt động trải nghiệm.
- Tài nguyên học liệu: Hình thành kho học liệu mở, chia sẻ tài nguyên số cho giáo viên.
- Cơ chế đánh giá: Hướng tới năng lực vận dụng và sáng tạo, thay vì chỉ kiểm tra kiến thức.
Định hướng tương lai
Lãnh đạo Đảng và Nhà nước đã thể hiện sự quan tâm đặc biệt, coi STEM/STEAM là lĩnh vực trọng yếu. Tổng Bí thư Tô Lâm đã trao tặng phòng học STEM cho các trường, mong muốn “mỗi trường học đều có phòng thực hành STEM để học sinh được trực tiếp làm chủ khoa học và công nghệ”. Nếu được triển khai bài bản, giáo dục STEM sẽ không chỉ nâng cao chất lượng dạy và học, mà còn tạo nên nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong kỷ nguyên số.
Giáo dục STEM/STEAM chính là cầu nối để học sinh Việt Nam bước vào thế giới tri thức toàn cầu, giúp các em không chỉ là người dùng công nghệ mà còn là người sáng tạo, điều khiển công nghệ trong tương lai.
