STEM là viết tắt của Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật) và Mathematics (Toán học). Không chỉ đơn thuần là học kiến thức của từng môn riêng lẻ, giáo dục STEM hướng trẻ đến cách tư duy giải quyết vấn đề, sáng tạo, thử nghiệm và ứng dụng kiến thức vào thực tế.
Nhiều quốc gia phát triển đã coi STEM là nền tảng để chuẩn bị nguồn nhân lực cho thế kỷ 21.
Thế giới đang đầu tư mạnh mẽ cho giáo dục STEM
Tại Mỹ, giáo dục STEM đã được phát triển từ những năm 1990 với định hướng thay đổi cách dạy và học truyền thống. Thay vì học từng môn rời rạc, học sinh được tham gia các dự án tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học thông qua hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu và thực hành.
Các ngày hội khoa học, cuộc thi sáng tạo dành cho học sinh được tổ chức thường xuyên tại nhiều trường học, thu hút sự quan tâm của gia đình, nhà trường và xã hội. Đây được xem là môi trường giúp trẻ hình thành niềm yêu thích khoa học và khả năng sáng tạo ngay từ nhỏ.
Nhiều chuyên gia giáo dục và nhà khoa học nổi tiếng cũng nhấn mạnh rằng STEM không chỉ giúp trẻ có kiến thức công nghệ mà còn rèn luyện khả năng tự học – một năng lực quan trọng trong thời đại mới.
Tại nhiều quốc gia như Mỹ, Canada, Phần Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc…, STEM đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển giáo dục và nguồn nhân lực.
Các quốc gia châu Á thúc đẩy STEM để chuẩn bị cho tương lai
Trung Quốc là một trong những quốc gia đẩy mạnh STEM trong những năm gần đây. Từ năm 2017, Bộ Giáo dục Trung Quốc đã chính thức đưa STEM vào chương trình giáo dục tiểu học, đồng thời thúc đẩy sự hợp tác giữa nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp nhằm phát triển năng lực sáng tạo của học sinh.
Tại Úc, nhiều chương trình STEM dành cho học sinh phổ thông được triển khai nhằm giúp trẻ tiếp cận khoa học, kỹ thuật và công nghệ thông qua các hoạt động thực tế.
Ở nhiều quốc gia khác, STEM không chỉ nằm trong lớp học mà còn được mở rộng thông qua các câu lạc bộ khoa học, cuộc thi sáng tạo, dự án cộng đồng và hoạt động trải nghiệm.
Điểm chung của các mô hình này là: trẻ không chỉ học để nhớ kiến thức, mà học để tạo ra sản phẩm, tìm giải pháp và hiểu cách công nghệ vận hành.
STEM tại Việt Nam: Từ những cuộc thi công nghệ đến phong trào giáo dục rộng khắp
Tại Việt Nam, giáo dục STEM xuất hiện muộn hơn so với nhiều nước phát triển. Ban đầu, STEM chủ yếu được biết đến thông qua các cuộc thi robot, lập trình và hoạt động công nghệ dành cho học sinh.
Trong những năm gần đây, STEM đã dần lan tỏa đến nhiều trường học với nhiều hình thức như:
* Câu lạc bộ STEM tại trường học
* Ngày hội STEM
* Cuộc thi robot, lập trình
* Hoạt động sáng tạo khoa học kỹ thuật
* Dự án trải nghiệm công nghệ
Ngày hội STEM được tổ chức tại nhiều địa phương đã tạo cơ hội để học sinh tiếp cận khoa học một cách gần gũi hơn. Nhiều tỉnh, huyện cũng đã xây dựng các câu lạc bộ STEM do chính giáo viên và nhà trường vận hành.
Đặc biệt, một số địa phương khu vực nông thôn đã chứng minh rằng STEM không chỉ dành cho các thành phố lớn. Với phương pháp phù hợp, giáo viên và học sinh hoàn toàn có thể triển khai các dự án STEM bằng những nguồn lực sẵn có.
Những thách thức của STEM tại Việt Nam hiện nay
Dù phát triển nhanh, giáo dục STEM tại Việt Nam vẫn còn nhiều khó khăn.
Ở các thành phố lớn, nhiều chương trình STEM được triển khai thông qua các trung tâm giáo dục tư nhân, đặc biệt tập trung vào robot và lập trình. Tuy nhiên, chi phí thiết bị và học phí khiến không phải gia đình nào cũng dễ dàng tiếp cận.
Ở nhiều khu vực khác, STEM phụ thuộc nhiều vào sự chủ động của giáo viên và nhà trường. Việc thiếu tài liệu hướng dẫn, thiếu môi trường thực hành và thiếu người đồng hành khiến nhiều phụ huynh chưa biết bắt đầu từ đâu.
Một thực tế đáng chú ý là: trẻ em ngày nay sử dụng thiết bị công nghệ rất sớm, nhưng phần lớn mới chỉ dừng lại ở việc xem video, chơi game hoặc sử dụng ứng dụng. Trong khi đó, kỹ năng quan trọng của tương lai là khả năng hiểu công nghệ, sáng tạo với công nghệ và làm chủ công nghệ.
Vì sao phụ huynh nên cho con tiếp cận STEM từ sớm?
Thế giới việc làm đang thay đổi nhanh chóng. Những kỹ năng như:
* Tư duy logic
* Khả năng giải quyết vấn đề
* Tư duy sáng tạo
* Kỹ năng lập trình
* Khả năng tự học
* Làm việc với công nghệ
sẽ ngày càng quan trọng đối với thế hệ trẻ.
Giáo dục STEM giúp trẻ chuyển từ “người sử dụng công nghệ” thành “người tạo ra công nghệ”.
Một đứa trẻ học lập trình không chỉ học cách viết những dòng lệnh, mà còn học cách chia nhỏ vấn đề, thử nghiệm, sửa sai và kiên trì tìm lời giải.
Giải pháp: Dự án “Học STEM máy tính cùng con” – đồng hành cùng gia đình trong thời đại số
Xuất phát từ nhu cầu giúp nhiều gia đình tiếp cận STEM một cách đơn giản, hiệu quả và phù hợp hơn, dự án **“Học STEM máy tính cùng con”** được xây dựng với mục tiêu đưa STEM đến gần hơn với mọi trẻ em.
Dự án hướng tới việc giúp phụ huynh và con có thể cùng học, cùng khám phá công nghệ thông qua các hoạt động:
* Làm quen với tư duy máy tính
* Học lập trình theo độ tuổi
* Tạo sản phẩm số
* Thực hiện các dự án nhỏ
* Khám phá AI, công nghệ và sáng tạo số
Điểm khác biệt của “Học STEM máy tính cùng con” là không đặt nặng việc học công cụ, mà tập trung xây dựng năng lực tư duy cho trẻ.
Cha mẹ không cần phải là chuyên gia công nghệ để đồng hành cùng con. Điều quan trọng là tạo ra môi trường để con được đặt câu hỏi, thử nghiệm, sáng tạo và từng bước tự tin bước vào thế giới số.
Trong tương lai, công nghệ sẽ không chỉ là một môn học, mà sẽ trở thành một phần trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Chuẩn bị cho con năng lực STEM hôm nay chính là trao cho con chiếc chìa khóa để mở cánh cửa tương lai.
